Czytelnik poinformował nas, że przy jednym z prywatnych domów przy ulicy Różanej pojawiła się duża flaga Izraela. Według jego relacji część mieszkańców miała być tym oburzona, a właściciel posesji miał reagować agresywnie na zwracane mu uwagi.
Nie byliśmy świadkami opisywanej sytuacji, dlatego nie możemy potwierdzić zachowania uczestników ani ustalić, w jakim celu flaga została wywieszona. Sprawdziliśmy natomiast, czy samo eksponowanie flagi Izraela na prywatnej posesji jest w Polsce zabronione.
Flagę obcego państwa można wywiesić
W polskim prawie nie ma ogólnego przepisu, który zakazywałby osobie prywatnej wywieszania na swoim domu flagi innego państwa.
Potwierdziło to Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w oficjalnej odpowiedzi na interpelację poselską dotyczącą umieszczania flag obcych państw na budynkach. Resort wskazał, że w polskim porządku prawnym nie ma regulacji zakazujących takiego działania.
Oznacza to, że właściciel prywatnej posesji może co do zasady wywiesić między innymi flagę Izraela, Palestyny, Ukrainy, Niemiec, Stanów Zjednoczonych lub innego państwa. Nie potrzebuje do tego zgody urzędu, policji ani sąsiadów.
Wywieszenie flagi może być formą wyrażania poglądów
Znaczenie ma również artykuł 54 ustęp 1 Konstytucji RP. Stanowi on, że każdemu zapewnia się wolność wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
Wywieszenie flagi może być więc formą wyrażenia poparcia, solidarności, przynależności narodowej albo stanowiska politycznego. Wolność wypowiedzi nie jest nieograniczona, ale samo prezentowanie legalnego symbolu państwowego co do zasady mieści się w jej granicach.
Oburzenie części mieszkańców lub negatywna ocena polityki danego państwa nie powodują automatycznie, że wywieszenie jego flagi staje się niezgodne z prawem.
Flaga Izraela nie jest zakazanym symbolem
Flaga Izraela jest oficjalnym symbolem państwowym. Nie jest symbolem organizacji zakazanej ani ustroju totalitarnego.
Samo jej wywieszenie nie oznacza również popierania wszystkich działań izraelskich władz. Dokładnie tak samo eksponowanie flagi każdego innego państwa może mieć różne znaczenie zależnie od intencji osoby, która ją prezentuje.
Nie ma więc podstaw prawnych, aby tylko z powodu wywieszenia flagi Izraela policja lub urząd nakazały właścicielowi prywatnego domu jej usunięcie.
Czy flagi faszystowskie i komunistyczne są zakazane?
Nie jest do końca prawdziwe popularne przekonanie, że w Polsce wolno wywiesić każdą flagę poza „faszystowską i komunistyczną”.
Kluczowy jest artykuł 256 Kodeksu karnego. Zabrania on publicznego propagowania nazistowskiego, komunistycznego, faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa. Przepis obejmuje także publiczne nawoływanie do nienawiści ze względu między innymi na narodowość, pochodzenie etniczne, rasę lub wyznanie.
Kodeks karny przewiduje również odpowiedzialność za produkowanie, utrwalanie, sprowadzanie, przechowywanie, posiadanie, prezentowanie, przewożenie lub rozpowszechnianie przedmiotów zawierających symbolikę totalitarną, jeżeli służy to propagowaniu takiego ustroju.
O odpowiedzialności nie zawsze decyduje więc sam wygląd flagi lub obecność określonego znaku. Istotne są również cel i kontekst jego wykorzystania. Ustawa przewiduje wyjątki między innymi dla działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej i naukowej.
Przykładowo prezentowanie historycznej flagi ze swastyką w muzeum, podręczniku, materiale prasowym lub filmie dokumentalnym nie jest tym samym co publiczne wywieszenie jej w celu wychwalania nazizmu.
Prawo chroni także niektóre flagi państw obcych
Kodeks karny odnosi się również bezpośrednio do flag innych państw.
Zgodnie z artykułem 137 paragraf 2 odpowiedzialności może podlegać osoba, która na terytorium Polski publicznie znieważa, niszczy, uszkadza lub usuwa znak państwa obcego wystawiony publicznie przez jego przedstawicielstwo albo na zarządzenie polskiego organu władzy.
Dotyczy to więc na przykład flagi zawieszonej przez ambasadę, konsulat lub polski urząd. Przepis nie oznacza jednak, że każda prywatnie wywieszona flaga obcego państwa korzysta z identycznej ochrony.
Agresywne zachowanie byłoby odrębną sprawą
Czytelnik twierdzi również, że właściciel domu reagował agresywnie wobec osób zwracających mu uwagę. Nie znamy jednak dokładnego przebiegu zdarzenia i nie możemy potwierdzić tej relacji.
Należy rozdzielić dwie kwestie. Wywieszenie flagi Izraela na prywatnej posesji jest co do zasady legalne. Ewentualne groźby, znieważenie, naruszenie nietykalności cielesnej albo zakłócanie porządku publicznego podlegałyby natomiast osobnej ocenie prawnej – niezależnie od tego, jaka flaga znajdowała się na budynku.
Artykuł 51 Kodeksu wykroczeń przewiduje odpowiedzialność między innymi za zakłócanie spokoju lub porządku publicznego krzykiem, hałasem, alarmem albo innym wybrykiem. Samo zdenerwowanie lub nieuprzejma odpowiedź nie muszą jednak oznaczać popełnienia wykroczenia. Konieczna byłaby ocena konkretnego zachowania i jego skutków.
Sama kontrowersja nie oznacza złamania prawa
Działania izraelskich władz i wojna w Strefie Gazy wywołują silne emocje oraz spory polityczne. Mieszkańcy mają prawo krytykować politykę Izraela. Właściciel posesji ma natomiast prawo wyrażać poparcie dla Izraela, solidarność z jego mieszkańcami albo inne poglądy – o ile nie przekracza granic określonych przez prawo.
W opisanej sytuacji samo wywieszenie izraelskiej flagi na prywatnym domu nie stanowi przestępstwa ani wykroczenia i nie daje podstaw do nakazania jej usunięcia.
Podstawa prawna i źródła
Czytelnicy mogą samodzielnie zapoznać się z przepisami i oficjalnymi dokumentami:
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – artykuł 54, dotyczący wolności wyrażania poglądów oraz rozpowszechniania informacji:
tekst Konstytucji RP w Internetowym Systemie Aktów Prawnych - Kodeks karny – artykuł 256, dotyczący publicznego propagowania ustrojów totalitarnych, nawoływania do nienawiści i rozpowszechniania symboliki totalitarnej:
aktualny tekst Kodeksu karnego w ISAP - Kodeks karny – artykuł 137, dotyczący znieważania, niszczenia, uszkadzania lub usuwania znaków państwowych Polski oraz określonych znaków państw obcych:
aktualny tekst Kodeksu karnego w ISAP - Kodeks wykroczeń – artykuł 51, dotyczący zakłócania spokoju i porządku publicznego:
aktualny tekst Kodeksu wykroczeń w ISAP - Odpowiedź MSWiA na interpelację poselską w sprawie umieszczania flag obcych państw na budynkach, w której wskazano brak przepisów zakazujących takiego działania:
odpowiedź na interpelację w serwisie Sejmu RP