Zastępstwo procesowe strony w sprawie sądowej

Zastępstwo procesowe strony w sprawie sądowej
fot. B.org Jeżeli jesteś stroną (powodem lub pozwanym), to możesz działać w postępowaniu sądowym osobiście lub za pośrednictwem pełnomocnika. W procedurze cywilnej możemy wyróżnić w aspekcie ogólnym pełnomocników profesjonalnych oraz nieprofesjonalnych.
istotne.pl prawo, adwokat, radca prawny

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego pełnomocnikiem może być adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy (w sprawach własności przemysłowej), osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony a także osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, a przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia. Ponadto pełnomocnikiem strony może być współuczestnik sporu, rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony, jak i osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

W odróżnieniu od procedury karnej, w postępowaniu cywilnym nigdzie nie znajdziemy ograniczeń co do ilości pełnomocników.

Zgodnie z art. 87¹ Kodeksu postępowania cywilnego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo procesowe stron przez profesjonalnego pełnomocnika. Profesjonalnym pełnomocnikiem jest radca prawny oraz adwokat. Obowiązek zastępstwa procesowego przez adwokata czy radcę prawnego obowiązuje również przy czynnościach procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji. Jednakże obowiązkowe zastępstwo w powyższym zakresie nie obowiązuje m.in. w sytuacji postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.

W sytuacji, gdy strona nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczpospolitej Polskiej lub w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, w sytuacji gdy nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, jest obowiązana wskazać pełnomocnika do doręczeń w Polsce.

Należy pamiętać o należytym umocowaniu pełnomocnika do działania w postępowaniu sądowym. Zgodnie bowiem z treścią art.379 Kodeksu postępowania cywilnego nienależyte umocowanie pełnomocnika stanowi przyczynę nieważności postępowania.

Zgodnie z art. 89 Kodeksu postępowania cywilnego pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa wraz z odpisem dla strony przeciwnej. Adwokat czy radca prawny mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. W przeciwnej sytuacji sąd może wydać postanowienie o niedopuszczeniu pełnomocnika do udziału w sprawie, które jest niezaskarżalne. Jednakże wskazać również w tym miejscu należy na art. 97 Kodeksu postępowania cywilnego zgodnie, z którym po wniesieniu pozwu sąd może dopuścić tymczasowo do podjęcia naglącej czynności procesowej osobę niemogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa. W takiej sytuacji należy złożyć wniosek o dopuszczenie tymczasowo do udziału w sprawie jako pełnomocnika strony i wyznaczenie siedmiodniowego terminu do przedstawienia pełnomocnictwa lub zatwierdzenia czynności przez stronę. W sytuacji, gdy termin upłynie bezskutecznie wówczas sąd pominie czynności procesowe tej osoby.

Kim są profesjonalni pełnomocnicy?

Odpowiednio ustawa prawo o adwokaturze z dnia 26 maja 1982r. oraz ustawa o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982r. określają kto może być adwokatem oraz radcą prawnym. W tym miejscu wskazać należy, iż od lipca 2015r. wchodzą zmiany, które w swej istocie zrównują w zakresie uprawnień zawodowych oba tytuły zawodowe. Po wejściu w życie zmian w lipcu 2015r. różnicą w zakresie wykonywanych zawodów będzie stosunek pracy. Albowiem w odróżnieniu od adwokata, radca prawny może pozostawać w stosunku pracy. W sytuacji, gdy radca prawny będzie pozostawał w stosunku pracy wówczas nie będzie mógł być obrońcą w sprawach karnych. Ponadto może świadczyć pomoc prawną równolegle tak, jak adwokat.

Jeżeli chodzi o wymogi co do osób aspirujących do wykonywania zawodu adwokata czy radcy prawnego wskazać należy, iż osoby takie muszą posiadać kwalifikacje wskazane odpowiednio w ustawie prawo o adwokaturze oraz o radcach prawnych oraz uzyskać wpis na listę radców prawnych lub adwokatów i złożyć ślubowanie.

Pomoc prawna świadczona przez adwokata czy radcę prawnego może polegać na udzielaniu porad prawnych, konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych, projektów umów, występowaniu przed urzędami i sądami jako pełnomocnicy lub obrońcy.

Nowelizacją z dnia 27 września 2013r. o zmianie ustawy Kodeksu postępowania karnego oraz niektórych ustaw, które wejdą w życie z dniem 1 lipca 2015r. radca prawny będzie mógł występować w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym, jak i w sprawach o przestępstwa skarbowe.

Sąd może ustanowić pełnomocnika dla strony w osobie adwokata czy radcy prawnego. Zarówno osoba, która została zwolniona w całości lub w części od kosztów sądowych, oraz osoba która nie została zwolniona od kosztów sądowych. W zależności od statutu strony badana jest przesłanka uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny bądź dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia radcy prawnego lub adwokata.

W sytuacji, gdy osoba fizyczna, która nie została zwolniona od kosztów sądowych powinna złożyć oświadczenie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata czy radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sytuacji, gdy stroną jest osoba prawna, np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, wówczas taki podmiot powinien wykazać, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia radcy prawnego czy adwokata.

Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego powinien być zgłoszony wraz ze wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych bądź w osobnym piśmie. Wniosek taki może być zgłoszony również ustnie do protokołu w sądzie.

Sąd uwzględnia wniosek w sytuacji, gdy uzna że udział adwokata czy radcy prawnego jest w danej sprawie potrzebny, między innymi z uwagi na stopień skomplikowania sprawy czy też nieporadności strony. Zgodnie z treścią art. 357 Kodeksu postępowania cywilnego postanowienia o ustanowieniu adwokata lub radcy prawnego zostanie doręczone stronie bez uzasadnienia. Postanowienie o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego doręcza się stronie wraz z uzasadnieniem i przysługuje od niego zażalenie.

W procedurze cywilnej nie ma ograniczeń co do możliwości składania ponownych wniosków w przedmiocie ustanowienia adwokata czy radcy prawnego. Należy jednak pamiętać, iż ponowny wniosek nie może być oparty na tych samych okolicznościach, jak ten wobec którego wydano postanowienia o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Złożenie wniosku w oparciu o te same okoliczności skutkować będzie jego odrzuceniem. Na odrzucenie wniosku nie przysługuje jednak zażalenie.

W tym miejscu wskazać należy również na treść ustawy z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego. Zgodnie z art. 48 ustawy Sąd może ustanowić dla osoby, której postępowanie dotyczy bezpośrednio, adwokata z urzędu, nawet bez złożenia wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny. W przedmiocie powołanego przepisu wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 kwietnia 2012r, w którym uznano iż możliwość ustanowienia adwokata z urzędu bez wniosku strony jest obowiązkiem sądu w sytuacji, gdy uczestnik postępowania z uwagi na stan zdrowia psychicznego nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich praw.